ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།
ཐུ་མི་ཨ་ནུ་ལས། །ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་འདིར། །མི་མཁས་པ་བསླེབས་པའི་སྔོན་མ་ཡིན། །རྗེ་རྒྱལ་པོ་ཉི་ཟླའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས། །གྲོགས་བློན་པོ་ཁྲོད་ན་ང་ཙམ་མེད། །བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་མི་རྣམས་ལ། །ང་ཐུ་མི་བཀའ་དྲིན་མི་ཆེ་འམ། །ཞེས་པའི་མཆོད་བརྗོད་ཀྱི་སྔུན་བསུས་ནས་རང་ཅག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་རང་གི་ཚོར་སྣང་འགའ་འབྲི་ན་བསམ།
མི་རིགས་ཤིག་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་མིན་ནི་ཤེས་ཡོན་ལ་རག་ལས་ཤིང་། ཤེས་ཡོན་གྱི་བྱང་ཚད་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་སོན་མིན་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་རག་ལས་པས། དགེ་རྒན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་བཟོ་བཀོད་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དགེ་རྒན་གྱི་ཕྱག་ལས་ནི་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་ལ་གཟི་བརྗིད་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། སློབ་གྲྭ་ཞིག་ལ་ཆ་མཚོན་ན་ཡང་སློབ་གྲྭ་དེའི་ཤེས་ཡོན་དང་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་ཚད་ནི་སློབ་གྲྭ་དེར་གཉུག་མར་གནས་པའི་དགེ་རྒན་རྣམ་པར་རག་ལས་ཡོད་པ་དང་། དགེ་རྒན་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་དེར་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱང་འཚང་ཁ་ཤིག་ཤིག་གིས་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་པ་མ་ཟད། སློབ་གྲྭ་དེའི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ཉི་ཤར་སྦར་མོས་མི་ཁེབས་པའི་དཔེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་ཉི་འོད་བཞིན་ཁྱབ་ངེས་ཡིན།
ཀ༽ སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་གནས་སྟངས།
མཉམ་སྦྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། རིག་གཞུང་། ཚན་རིག་བཅས་ཀྱི་ལྷན་ཚོགས་(UNESCO) ཀྱིས་ད་ལྟའི་ཆར་འཛམ་གླིང་དུ་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་༧༠༠༠ ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་གྱིས་སྐད་རིགས་བརྒྱད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་པ་དང་། སྐད་རིགས་༣༠༠༠ ལྷག་གི་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་འབོར་ནི་ཁྲི་གཅིག་ལས་ཉུང་བ་ཡོད། སྐད་རིགས་ཡལ་བའི་མྱུར་ཚད་ལ་སྔོན་དཔག་བྱས་པ་ལྟར་ན་ཆ་སྙོམས་ཟླ་རེར་སྐད་རིགས་༢ རེ་མེད་པར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་འཁོད་འདུག
དགེ་རྒན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བྱ་བ་ཁག་ཤོས་དེ་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་སྦྱངས་འབྲས་ཚད་འཇལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྦྱངས་འབྲས་ཚད་འཇལ་བྱེད་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་སུ་བབས་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་ཡིག་ཚད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ལ་གཙོ་བོ་གཞི་བཞག་གི་ཡོད།
སྤྱིར་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་ཕྱི་རྒྱལ་གྱི་རྩོམ་པ་པོ་མི་འདྲ་བ་མང་པོ་ཞིག་གིས། རང་ཉིད་དགེ་རྒན་གྱི་ཉམས་མྱོང་དང་། སློབ་མར་དཔྱད་ཞིབ་ཀྱི་སྒོ་ནས་བསྔགས་བརྗོད་དང་། མཐོང་ཆེན་ཡོད་པའི་སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ལམ་སྐོར་དཔེ་དེབ་མང་པོ་ཞིག་འདོན་སྤེལ་གནང་ཡོད་པ་ལྟར། ཤེས་ཡོན་དང་འབྲེལ་བའི་ལས་ཀྱི་སྣེ་མོ་བ་མང་པོས་དགེ་རྒན་ཚོ་ལ་དེ་དག་བཀླག་དགོས་པའི་ལམ་སྟོན་ཡང་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ཕེབས་ཡོད། ངས་ཀྱང་མཁས་པ་ཁོང་རྣམ་པས་བྲིས་པའི་ཕྱག་དེབ་རེ་ཟུང་ཞིག་སློབ་གྲྭའི་དཔེ་མཛོད་དང་དགེ་རྒན་དཔེ་དེབ་ཁང་ནས་གཡར་ཏེ་ཀློག་མྱོང་ཡོད། དེ་བཞིན་དྲྭ་རྒྱ་དང་དགེ་རྒན་ཟབ་སྦྱོང་སྐབས་སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ལམ་སྐོར་ལ་ཡང་ཉན་མྱོང་ཡོད། སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ལམ་སྐོར་དཔེ་དེབ་དེ་འདྲ་མང་པོ་ཡོད་བཞིན་དུ་ང་དགེ་རྒན་དཀྱུས་མ་ཞིག་གིས་སློབ་ཁྲིད་ཐབས་ལམ་སྐོར་བཤད་ན། ཉིན་མོའི་གུང་ལ་སྒྲོན་མེ་སྤར་བའི་ཚོར་སྣང་ཞིག་སྐྱེས་ཀྱི་འདུག
རང་གཞུང་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ཀྱིས་གོ་སྒྲིག་གནང་དོན་ལྟར། འདིར་གུས་པས་དགེ་རྒན་གྱི་ཆེད་ལས་ལས་འཕྲོས་ཏེ་རྒྱུགས་སྤྲོད་སོགས་ཀྱི་སྐབས་སུ། དགེ་རྒན་རང་ཉིད་ཀྱིས་ཇི་ལྟར་གནང་དགོས་པའི་སྐོར་ལས་བརྩམས་ཏེ་གལ་ཆེ་བའི་དོན་ཚན་གསུམ་གྱི་སྟེང་ནས། རང་གི་ཉམས་མྱོང་ངམ་མཐོང་བ་དངོས་དང་སྦྱར་ཏེ་བསམ་ཚུལ་ཅུང་ཟད་ཅིག་འབྲི་བའི་ལས་ལ་འཇུག་རྒྱུ་ཡིན།