ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས།
༡། དགེ་རྒན་གྱི་ཁྱད་ལས་ངོ་སྤྲོད།
དགེ་རྒན་གྱི་ཁྱད་ལས་དང་འབྲེལ་བ་ཞེས་པ་ནི། དགེ་རྒན་རང་རང་གི་བསླབ་བྱར་གྱུར་པའི་སློབ་ཚན་གཅིག་པོ་ལ་མི་གོ་བར། ཁོར་ཡུག་སྲུང་སྐྱོབ་དང་འབྲེལ་བའི་གཙང་སྦྲ་འཕྲོད་བསྟེན་སོགས་ལ་ཡང་དགེ་རྒན་མི་རེ་ངོ་རེ་ནས་དོ་སྣང་བྱེད་རྒྱུ་དེ།
དེ་རིང་ངོ་དེབ་བརྒྱུད་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་མཐོང་འཕྲལ་བདག་གིས་མིག་ཧྲིག་ཧྲིག་བྱས་ནས་བལྟས་པ་ན། རང་རེ་བོད་མིའི་སྒྲིག་འཛུགས་ཤེས་རིག་ལས་ཁུངས་ནས་གསལ་བསྒྲགས་ཤིག་སྤེལ་བ་ལྟར་ན། སློབ་གྲྭ་ཁག་གི་དགེ་རྒན་རྣམ་པས་འབྲི་རྩོམ་འབྲི་རྒྱུའི་ཐད་ལས་འགུལ་བཟང་པོ་ཞིག་སྤེལ་ཡོད་མཐོང་བས།
ཐུ་མི་ཨ་ནུ་ལས། །ཡུལ་མཐའ་འཁོབ་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ཁམས་འདིར། །མི་མཁས་པ་བསླེབས་པའི་སྔོན་མ་ཡིན། །རྗེ་རྒྱལ་པོ་ཉི་ཟླའི་ཚུལ་དུ་བཞུགས། །གྲོགས་བློན་པོ་ཁྲོད་ན་ང་ཙམ་མེད། །བོད་ཁ་བ་ཅན་གྱི་མི་རྣམས་ལ། །ང་ཐུ་མི་བཀའ་དྲིན་མི་ཆེ་འམ། །ཞེས་པའི་མཆོད་བརྗོད་ཀྱི་སྔུན་བསུས་ནས་རང་ཅག་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ཐོག་རང་གི་ཚོར་སྣང་འགའ་འབྲི་ན་བསམ།
མི་རིགས་ཤིག་དང་རྒྱལ་ཁབ་ཅིག་གི་ཆབ་དཔལ་རིག་གསུམ་འཕེལ་རྒྱས་འགྲོ་མིན་ནི་ཤེས་ཡོན་ལ་རག་ལས་ཤིང་། ཤེས་ཡོན་གྱི་བྱང་ཚད་གང་འདྲ་ཞིག་ཏུ་སོན་མིན་ནི་དགེ་བའི་བཤེས་གཉེན་རྣམས་ལ་རག་ལས་པས། དགེ་རྒན་ནི་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་ཀྱི་བསམ་བློའི་བཟོ་བཀོད་པ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བ་ཞིག་ཡིན་ལ། དགེ་རྒན་གྱི་ཕྱག་ལས་ནི་དཀའ་ཚེགས་ཆེ་ལ་གཟི་བརྗིད་ལྡན་པ་ཞིག་ཡིན་པ་བསྙོན་དུ་མེད། སློབ་གྲྭ་ཞིག་ལ་ཆ་མཚོན་ན་ཡང་སློབ་གྲྭ་དེའི་ཤེས་ཡོན་དང་ཀུན་སྤྱོད་ཀྱི་གནས་ཚད་ནི་སློབ་གྲྭ་དེར་གཉུག་མར་གནས་པའི་དགེ་རྒན་རྣམ་པར་རག་ལས་ཡོད་པ་དང་། དགེ་རྒན་སྙན་གྲགས་ཆེན་པོ་ཡོད་པའི་སློབ་གྲྭ་དེར་སློབ་མ་རྣམས་ཀྱང་འཚང་ཁ་ཤིག་ཤིག་གིས་འཛུལ་ཞུགས་བྱེད་པ་མ་ཟད། སློབ་གྲྭ་དེའི་མཚན་སྙན་གྲགས་ཀྱང་ཉི་ཤར་སྦར་མོས་མི་ཁེབས་པའི་དཔེ་བཞིན་འཛམ་གླིང་ཡུལ་གྲུ་གང་སར་ཉི་འོད་བཞིན་ཁྱབ་ངེས་ཡིན།
ཀ༽ སྤྱི་ཡོངས་ཀྱི་སྐད་ཡིག་གི་གནས་སྟངས།
མཉམ་སྦྲེལ་རྒྱལ་ཚོགས་ཀྱི་ཤེས་ཡོན་དང་། རིག་གཞུང་། ཚན་རིག་བཅས་ཀྱི་ལྷན་ཚོགས་(UNESCO) ཀྱིས་ད་ལྟའི་ཆར་འཛམ་གླིང་དུ་སྐད་རིགས་མི་འདྲ་བ་༧༠༠༠ ཙམ་ཡོད་ཀྱང་། དེའི་ནང་འཛམ་གླིང་གི་མི་འབོར་ཕྱེད་ཀ་ཙམ་གྱིས་སྐད་རིགས་བརྒྱད་བེད་སྤྱོད་གཏོང་བཞིན་པ་དང་། སྐད་རིགས་༣༠༠༠ ལྷག་གི་བེད་སྤྱོད་གཏོང་མཁན་གྱི་མི་འབོར་ནི་ཁྲི་གཅིག་ལས་ཉུང་བ་ཡོད། སྐད་རིགས་ཡལ་བའི་མྱུར་ཚད་ལ་སྔོན་དཔག་བྱས་པ་ལྟར་ན་ཆ་སྙོམས་ཟླ་རེར་སྐད་རིགས་༢ རེ་མེད་པར་འགྲོ་བཞིན་ཡོད་སྐོར་འཁོད་འདུག
དགེ་རྒན་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས་བྱ་བ་ཁག་ཤོས་དེ་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་སྦྱངས་འབྲས་ཚད་འཇལ་བྱེད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། སྦྱངས་འབྲས་ཚད་འཇལ་བྱེད་རྒྱུའི་ཐབས་ལམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད་ཀྱང་སྐབས་སུ་བབས་པའི་སློབ་ཕྲུག་ཚོས་ཡིག་ཚད་ཀྱི་གྲུབ་འབྲས་དེ་ལ་གཙོ་བོ་གཞི་བཞག་གི་ཡོད།